Naruszenie ochrony danych

Odpowiedzialny administrator danych osobowych dba o to, by odpowiednio zabezpieczyć wszystkie zagadnienia związane z przetwarzaniem danych osobowych. Polega to zarówno na wprowadzeniu odpowiednich technicznych środków ochrony, procedur, szkoleniu pracowników i współpracowników, jak i podpisaniu odpowiednich upoważnień czy umów powierzenia. Odpowiedzialny administrator jest też przygotowany na sytuację, gdy nastąpi incydent związany z naruszeniem ochrony danych. Specjaliści od analizy ryzyka i bezpieczeństwa są zgodni, że należy myśleć w kategoriach „kiedy nastąpi”, a nie „czy nastąpi” takie naruszenie. Po prostu żyjemy i pracujemy w świecie elektroniki i technologii, a najbardziej zawodnym zawsze będzie czynnik ludzki. Dlatego ważne jest, aby administrator danych osobowych wiedział, jakie ciążą w takiej sytuacji na nim obowiązki. To właśnie z tytułu niewłaściwego postępowania, czy wręcz próby zatajenia informacji o naruszeniu, UODO może nakładać najbardziej dotkliwe kary finansowe.

Czym jest naruszenie ochrony danych osobowych

Naruszenie bezpieczeństwa w RODO zdefiniowane jest w sposób następujący:

„naruszenie ochrony danych osobowych” oznacza naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych lub w inny sposób przetwarzanych;

RODO, artykuł 4 punkt 12

W motywie 75 preambuły znajdziemy ponadto przykłady, kiedy występuje ryzyko naruszenia ochrony danych osobowych. Są to między innymi sytuacje, które mogą prowadzić do:

  • uszczerbku fizycznego lub szkód majątkowych lub niemajątkowych
  • dyskryminacji
  • kradzieży tożsamości lub oszustwem dotyczącym tożsamości
  • straty finansowej
  • naruszenia dobrego imienia
  • naruszenia poufności danych chronionych tajemnicą zawodową
  • nieuprawnionego odwrócenia pseudoanonimizacji
  • wszelkiej znacznej szkody gospodarczej lub społecznej

Jednocześnie naruszeniem ochrony danych osobowych występuje zawsze, jeżeli przetwarzane są dane osobowe ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, wyznanie lub przekonania światopoglądowe, lub przynależność do związków zawodowych oraz jeżeli przetwarzane są dane genetyczne, dane dotyczące zdrowia lub dane dotyczące seksualności, lub wyroków skazujących i naruszeń prawa, lub związanych z tym środków bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo, czyli RODO w interesie Twojej firmy!

RODO nic nie mówi o tym, jak ma wyglądać bezpieczeństwo procesu przetwarzania. Znajdziemy w nim ogólne zasady, którym ma ono podlegać. Wymaga też od administratora analizy, jakie dane osobowe i w jakim celu są przetwarzane, czyli prowadzenia rejestru czynności przetwarzania. Musi on także dokonać analizy ryzyka konsekwencji, jakie mogą się wiązać dla osoby, która nam swoje dane powierzyła, gdy wystąpi naruszenie ochrony tych danych. Do administratora należy na tej podstawie zapewnienie odpowiednich zabezpieczeń, zarówno technicznych jak i proceduralnych. Podjęte środki bezpieczeństwa, w zależności od wielkości firmy, skali działalności, czy rodzaju przetwarzanych danych mogą się diametralnie między sobą różnić.

Bezpieczeństwo i naruszenie ochrony danych osobowych

Czy wdrożenie tych bezpiecznych rozwiązań będzie kosztowne i czasochłonne, zależy od przeprowadzonej przez Ciebie analizy oraz podjętych decyzji. Z moich obserwacji wynika, że osoby prowadzące mikro i małe przedsiębiorstwa z gałęzi e-commerce, edukacji czy usług nie powinny mieć z tym większych problemów. Tak naprawdę wiele z technicznych mechanizmów ochrony powinno być przez Ciebie stosowanych od dawna także w życiu prywatnym. 

Odnoszą się one do bezpiecznego korzystania z komputera, Internetu i poczty elektronicznej, przechowywania czy przesyłania plików. Zaleca się stosowanie odpowiedniego oprogramowania wykrywającego złośliwe pliki. Wszyscy powinniśmy stosować zasadę ograniczonego zaufania do tego, co mówią i za kogo podają się osoby do nas dzwoniące czy piszące. Wiele organizacji wydało swoje przewodniki po rekomendowanych najlepszych praktykach, które uwzględniają specyfikę pracy przedsiębiorstw z danej branży. Znajdziemy w nich też przykłady, czym może być naruszenie ochrony danych osobowych w procesach przetwarzania charakterystycznych dla branży.

Popraw bezpieczeństwo wszystkich informacji

Jeżeli w tym momencie widzisz tylko piętrzące się przed Tobą obowiązki i rosnące koszty, to mam dla Ciebie dwie dobre informacje. Po pierwsze wdrożenie technicznych zabezpieczeń czy nowych procedur nie musi być kosztowne. Większość znanych programów wspomagających prowadzenie firmy jest odpowiednio już przygotowana i nie musisz ich wymieniać. Także większość dostawców usług jest od początku gotowa ze swoimi produktami, by być w zgodzie z RODO. Jeżeli używasz usług Microsoft Office 365 czy Google G Suite to może nawet nie wiesz o wbudowanych w nich możliwościach ochrony i nadzoru.

Druga wiadomość jest dla Ciebie jeszcze lepsza. Jakiekolwiek zmiany nie wprowadzisz, to wszystko, co zrobisz, będzie chronić nie tylko przetwarzanie danych osobowych, ale wszystkie najcenniejsze informacje w Twojej firmie. Mogą to być przykładowo pliki z cennikami od producenta, którego Twoja firma jest dystrybutorem w Polsce, dokumenty serwisowe, plany handlowe czy marketingowe i inne. Zarówno te przechowywane w formie elektronicznej, jak i tradycyjnej. Dobrze wiesz, co jest dla Twojej firmy największym skarbem. Dlatego przestań patrzeć na RODO jak na zły obowiązek, a zacznij jak na szansę poprawy jej bezpieczeństwa.

Przygotuj się na incydent związany z naruszeniem ochrony danych

Postępowanie gdy wykryjesz naruszenie ochrony danych osobowych powinno być jasną spisaną procedurą czynności, które należy wykonać krok po kroku. Jeżeli zatrudniasz parę osób, pamiętaj, by przypisać kto jest za wykonanie danej czynności odpowiedzialny, oraz kto będzie podejmował decyzje. Postaraj się, aby decyzyjne zawsze były co najmniej dwie osoby, na wypadek, gdyby jedna z nich była chora lub na urlopie. Jest to o bardzo ważne. Jeżeli naruszenie będzie musiało być zgłoszone do Urzędu Ochrony Danych Osobowych, to masz na to tylko 72 godziny od momentu jego wykrycia. Niezależnie od tego, każdy incydent musi być odnotowany w wewnętrznym rejestrze – możesz go prowadzić na przykład w dedykowanym arkuszu kalkulacyjnym czy dokumencie tekstowym.

Ponadto, w sytuacji, gdy wystąpiło wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych, administrator bez zbędnej zwłoki zawiadamia osobę, której dane dotyczą, o takim naruszeniu. Zawiadomienie takie nie będzie konieczne, jeżeli wdrożysz odpowiednie techniczne i organizacyjne środki ochrony i będą one stosowane. Ponadto musisz wdrożyć środki eliminujące prawdopodobieństwo wysokiego ryzyka. Od informowania poszkodowanych możesz też odstąpić, gdyby wymagałoby ono niewspółmiernie dużego wysiłku. Pamiętaj jednak, że każda z tych sytuacji to subiektywna ocena Twoja jako administratora, oraz kontrolera z UODO, jeżeli będzie on przyglądał się sprawie. Dlatego warto wszystko przemyśleć na spokojnie, a nie pod wpływem stresu związanego z naruszeniem.

Masz 72 godziny na zgłoszenie naruszenia do UODO

Napisz procedurę postępowania

Przykładowe postępowanie po wykryciu naruszenia może wyglądać następująco:

  1. Zebranie informacji o incydencie:
    • Co się stało, kiedy i gdzie?
    • Jak wykryto lub kto zgłosił naruszenie?
    • Jakie kategorie danych były przedmiotem incydentu?
    • Jaki jest zasięg incydentu, ilu jest potencjalnie poszkodowanych?
  2. Potwierdzenie wystąpienia incydentu przez drugiego pracownika, lub firmę zewnętrzną.
  3. Jakie środki ochrony danych osobowych wdrożono i czy były one rzeczywiście zastosowane.
  4. Analiza skali incydentu.
  5. Analiza, czy wystąpiło wysokie naruszenia praw lub wolności osób fizycznych.
  6. Odnotowanie incydentu w wewnętrznym rejestrze naruszeń.

Po przeprowadzonym postępowaniu należy podjąć decyzję co do poinformowania o incydencie UODO oraz osoby potencjalnie poszkodowane. Procedurę zgłaszania incydentu, jak i odpowiednie formularze, znajdziesz na stronie Urzędu. Ponadto w rejestrze naruszeń warto wpisać jakie przesłanki były brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o zgłoszeniu incydentu lub zastosowaniu jednego z wyłączeń od tego obowiązku. 

Przykłady naruszeń

Poniżej znajdziesz kilka przykładów incydentów oraz przesłanek, które mogą być wiążące do podjęcia decyzji o zgłoszeniu naruszenia do UODO, lub odstąpienia od tej czynności. Pamiętaj, by nie stosować ich bezkrytycznie – zawsze musisz samodzielnie dokonać oceny sytuacji.

Kradzież lub zgubienie sprzętu to częste sytuacje. Odpowiednia ocena zależy od wdrożonych zabezpieczeń a także odpowiedniej edukacji osób.
  • Nie zgłaszamy, jeżeli laptop był wyłączony lub w stanie hibernacji oraz włączone było szyfrowanie wszystkich dysków znajdujących się w urządzeniu.
  • Zgłaszamy, jeżeli co najmniej jeden z dysków nie był zaszyfrowany lub w sytuacji gdy komputer był uruchomiony lub w stanie uśpienia.
  • Nie zgłaszamy, jeżeli dysk lub pendrive były w całości zaszyfrowane (nie tylko pojedyncze pliki)
  • Zgłaszamy, jeżeli dysk lub pendrive nie były w całości zaszyfrowane lub istnieją co do tego wątpliwości.
  • Nie zgłaszamy, jeżeli pracownik o niedopatrzeniu się szybko zorientował i natychmiast wrócił i zamknął szafę, lub monitoring potwierdził, że nikt nie miał do niej i pomieszczenia dostępu.
  • Zgłaszamy, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, podejrzenie lub pewność, że ktoś miał dostęp do szafy lub nawet samego pomieszczenia.
  • Nie zgłaszamy, jeżeli z adresu jak i treści poczty nie wynika jednoznacznie kto jest odbiorcą (na przykład wysyłamy mail na alias pocztowy) i nie zwiera w treści żadnych danych osobowych
  • Zgłaszamy, gdy prawowity odbiorca, lub inne osoby są identyfikowalne

Jakakolwiek utrata kontroli nad danymi jest już sama w sobie naruszeniem. W większych firmach zdarza się, że przez niedopatrzenie odchodzącemu pracownikowi nie zostanie zablokowany dostęp do służbowego konta lub poczty.

  • Nie zgłaszamy, jeżeli na podstawie logów z serwera potwierdzimy, że nikt nie miał dostępu do konta od chwili rozwiązania współpracy z pracownikiem
  • Zgłaszamy, gdy istnieje prawdopodobieństwo nieuprawnionego dostępu

Wyłudzenia przez telefon nie są niczym nowym i nadal są powszechne. Ktoś dzwoniący do księgowej może podawać się za pracownika ZUS i pytać o dane osobowe pracowników. Ważne jest odpowiednie szkolenie Twojej kadry oraz stosowanie zdroworozsądkowej zasady ograniczonego zaufania.

  • Nie zgłaszamy, jeżeli pracownik w porę zorientował się w zagrożeniu i oszacujemy ryzyko na podstawie udostępnionych w ten sposób danych na niskie.
  • Zgłaszamy, w każdym innym przypadku.

Nie usunęliśmy odpowiednio danych z telefonu, tabletu czy komputera pracownika przed przekazaniem sprzętu innej osobie, oddaniem do serwisu lub odsprzedażą. Pamiętaj, że samo formatowanie dysku nie wystarcza, a niektóre nośniki wymagają fizycznego zniszczenia.

  • Nie zgłaszamy, gdy dane na nośniku były niekompletne lub zanonimizowane.
  • Zgłaszamy w każdym innym przypadku.

O sytuacji takiej mówimy nawet wtedy, gdy pracownik wyrzuci odręczne notatki do zwykłego kosza na śmieci w biurze, nie mówiąc już o wyrzucaniu całych segregatorów na śmietnik.

  • Nie zgłaszamy, gdy pracownik szybko poprawił swój błąd lub gdy mamy pewność (np. z zapisu monitoringu), że nikt nie miał do danych dostępu.
  • Zgłaszamy, gdy nie ma pewności co do tego czy ktoś miał dostęp do wyrzuconych danych lub potwierdzimy taki fakt.

Informuj mnie o nowościach

Podając nam swój adres email wyrażasz zgodę na otrzymywanie od nas wiadomości o nowościach w serwisie RODOwskaz.online, usługach czy podsumowaniem ważnych zmian i interpretacji prawa związanych z przetwarzaniem danych osobowych w Twojej firmie. W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania informacji wypisując się z listy. Odpowiedni odnośnik znajdziesz w każdym mailu. Więcej informacji o przetwarzaniu danych osobowych znajdziesz w naszej polityce prywatności.

Pobierz poradnik, dzięki któremu zaczniesz dostosowywać swoją firmę do wymogów RODO